نام کتاب: خروسان باغ بابر

نویسنده: حسین فخری

ویراستار: محمدحسین محمدی

طرح جلد: سیدمحسن حسینی

ناشر: خانه ادبیات افغانستان

تاریخ چاپ: 1387

نوبت چاپ: اول

شمارگان: هزار نسخه

خانه ادبیات افغانستان در ادامه انتشار سلسله آثار ادبیات معاصر افغانستان، مجموعه داستان «خروسان بابر»، نوشته حسین فخری، داستان­نویس معاصر افغانستان را روانه بازار کرد. «خروسان بابر»، ششمین کتابی است که خانه ادبیات افغانستان در کابل منتشر می­کند.

حسین فخری، نویسنده و منتقد ادبی کشور، از داستان­نویسانی است که سال­ها پیش نویسندگی را آغاز کرد و بیش از ده­ها اثر از وی در داخل و خارج کشور چاپ شده است. واپسین اثر داستانی فخری با نام «خروسان باغ بابر» در پنج بخش روایت می­شود و 128 صفحه دارد. فخری اکنون در کابل زندگی می­کند و یکی از فعالان کوشا در عرصه ادبیات کشور به شمار می­رود.

بخشی از «خروسان باغ بابر» را با هم می­خوانیم:

هر دو خروس رها می­شوند. پرهای گردن­شان را سیخ می­سازند. با گردن خمیده مقابل هم می­ایستند و حالا نزن کی بزن! نول (نوک)­ها و پاها و بال­های­شان یک لحظه هم بی­کار نیستند و سر و گردن یک­دیگر را هدف قرار می­دهند. ضربه­های نول و لگدشان کم­تر به خطا می­رود. پرهاست که باد می­شوند. پنج دقیقه و ده دقیقه همه خوش­حال هستند و خوش­حالی خود را با هیاهو و خنده ابراز می­کنند. فقط پدر وقتی می­بیند که خروسش یک بار تخته به پشت می­افتد، خلقش تنگ و پیشانی­اش ترش می­گردد و در شادی عمومی شرکت نمی­کند. اما خلیفه نبی از همه شادتر است و خوش­حالی از لرزشی که سراپایش را فراگرفته، ظاهر است. پیر و جوان مثل خروس­ها قدقداس دارند. حلقه مرغ­بازان تنگ­تر می­شود و هیاهو برمی­خیزد.

نام كتاب: آشار

نویسنده: عبدالواحد رفیعی

ویراستار: محمدحسین محمدی

طرح جلد وصفحه­آرایی: سیدمحسن حسینی

تاریخ چاپ: 1387

نوبت چاپ: اول

شمارگان: هزار نسخه

خانه ادبیات افغانستان در آغاز انتشار سلسله آثار ادبیات معاصر افغانستان، مجموعه داستان «آشار»، نوشته عبدالواحد رفیعی، داستان­نویس معاصر افغانستان را روانه بازار کرد. «آشار»، اولین کتابی است که خانه ادبیات افغانستان در کابل منتشر می­کند.

این کتاب، نخستین مجموعه داستان عبدالواحد رفیعی نیز به شمار می­رود که در 104 صفحه با 12 عنوان داستان گرد آمده است. محمد‌حسین محمدی درباره این مجموعه در مقدمه‌ كتاب چنین می‌نگارد:«فضای بومی و زبان بومی از دیگر ویژگی‌های بارز داستان‌های رفیعی است كه در آثار كم‌تر نویسنده‌ امروز افغانستان می‌بینیم. او نشان می‌دهد كه مردمش را خوب می‌شناسد و با سنن، آداب، رسوم و حتا خرافات این مرز و بوم زندگی كرده است. گرچه زبان داستانی اش نیاز دارد پالوده‌تر شود تا خوانندگان بیش‌تری بیابد.

داستان‌های آشار، برف باد و بازگشت سلیمان، نشان از نویسنده‌ای دارند كه می‌تواند در روند داستان نویسی افغانستان حرفی برای گفتن داشته باشد و نقش بازی كند، البته اگر پی‌گیرتر و سخت‌گیرانه‌تر به داستان بپردازد؛ چرا كه در همین داستان‌ها نشان می‌دهد كه هرگاه سخت‌گیرانه‌تر به داستان پرداخته، داستان‌های خوب و ماندگاری خلق كرده است. من مطمئنم كه داستان‌های آشار و برف باد در حافظه خوانندگان جدی داستان خواهد ماند و مردم عادی را نیز همراه خود می‌سازند.»

زبان داستان‌ها ساده و روان است. هیچ پیچیدگی شاعرانه در آنها دیده نمی‌شود. حتا در جاهای مختلف نویسنده تلاش ورزیده تا مثلاً صدای پای اشخاص و صدای غژ غژ دروازه را نیز به همان صورت نشان دهد.

از کتاب سوزي تا کتاب شويي

 بيانيه فرهنگيان مهاجر افغانستان

 راجع به واقعه در آب افکندن هزاران جلد کتاب در ولايت نيمروز

كتاب، اين گنجينه معارف بشري، از ديرباز در ميان جوامع متمدن و فرهنگ‌دوست حرمت خاصي داشته است، به‌ويژه در كشور ما كه داراي سابقه روشني در دانش‌دوستي و فرهنگ‌پروري بوده است.

با اين همه نمي‌توان از ياد برد سرگذشتهاي تلخي را كه در مقاطعي از تاريخ بر كتابها و كتابخانه‌ها در كشور ما رفته است، از دوران تهاجمهاي مغولان گرفته تا عصر حاكميت سياه طالبان. چنين بوده است كه جامعه ما گاه به گاه شاهد كتاب‌سوزي‌ها و كتاب‌شويي‌ها بوده است و چه خسارتها كه از اين ناحيه بر فرهنگ مكتوب كشور وارد شده است.

واقعه معدوم كردن و در آب افكندن كتابهاي متعلق به جمعي كتابفروش و ناشر در روز دوم جوزا (خرداد) 1388 كه در ولايت نيمروز و با آگاهي و هدايت وزارت اطلاعات و فرهنگ كشور صورت گرفت، يادآوري ماجراهايي بود كه پيش از اين بر سر كتاب و كتابخواني در كشور ما آمده بود، آن هم در روزگاري كه فرهنگ مكتوب كشور بيش از هر زمان ديگر آسيب ديده است و دولت اسلامي افغانستان هم بيش از هر زمان ديگر مدعي رعايت قانون‌مداري و مردم‌سالاري است.

ما، مراکز و مؤسسات فرهنگي،هنري،ادبي، دانشجويي و جمعي از نويسندگان، ناشران، ويراستاران و روزنامه‌نگاران كشور ضمن نگراني از وقوع چنين حوادثي در زمانه‌اي كه فرهنگ جهاني به سوي مدارا و شكيبايي ميل دارد، ضمن اظهار همدردي با كتابفروشان و ناشران خدومي كه در اين زمانه عسرت سرمايه مادي و معنوي خود را صرف گسترش فرهنگ كتاب‌خواني كرده‌اند، اين رفتار متعصبانه و غيرمنصفانه را محكوم مي‌كنيم و از دولت افغانستان خواستاريم كه ضمن اعاده حيثيت از خدمتگزاران كتاب و كتابخواني در كشور و جبران خسارت سنگيني كه از اين ناحيه بر آنان وارد شده است، مانع تداوم چنين رفتارهايي شود.

هم‌چنين از دستگاههاي مسئول خواستاريم كه با تنفيذ و اجراي قوانين و مقرراتي شفاف و جامع براي نظارت بر انتشار و خريد و فروش كتاب، ضمن پرهيز از رفتارهاي خشن و غيرفرهنگي كه ديگر زمان آن سپري شده است، اين زمينه را فراهم آورند كه ناشران و كتابفروشان كشور با احساس امنيت مادي و معنوي به خدمت خويش ادامه دهند، چون هيچ پسنديده نيست كه ارگانهايي كه علي‌رغم وظيفه فرهنگي خود در اين سالها حتي يك عنوان كتاب سودمند در زمينه فرهنگ و دانش كشور منتشر نكرده‌اند، فقط وظيفه محو و نابودكردن كتابها را برعهده داشته باشند، آن هم بدون احساس مسئوليت نسبت به خسارتي كه از اين ناحيه متوجه فرهنگ و دانش و خدمتگزاران آن در كشور مي‌شود.

1- مؤسسه فرهنگي،هنري وادبي (در دري).

2- خانه ادبيات افغانستان.

3- انتشارات عرفان(محمد ابراهيم شريعتي افغانستاني).

4- خانه کودکان افغانستان.

5- شوراي سرپرستي مدارس خود گردان مهاجرين.

6- شوراي فرهنگي آموزش مدارس مهاجرين.

7- مؤسسه هنري هادي فيلم.

8- مؤسسه فرهنگي هنري نما فيلم.

9- انجمن فرهنگيان و هنرمندان افغانستان.

10-انجمن ادبي کلمه.

11-مؤسسه فرهنگي اجتماعي سراج.

12-نهاد علمي فرهنگي کوثر.

13-بنياد فرهنگي تحقيقاتي علامه شهيد بلخي.

14-مؤسسه فرهنگي پژوهشي راه فرداي افغانستان.

15-مجمع فرهنگي دانشجويان افغانستان(فدا).

16-کانون تحصيل کردگان افغانستان.

17-نشريه بلخ دانشجويان افغانستاني دانشکده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران. 

18-انجمن مناديان همبستگي.

19-انجمن دانشجويان افغانستاني دانشگاه هاي اصفهان

20-هيئت تحرير فصلنامه علمي پژوهشي کلکين دانشگاه اصفهان.

21-انجمن فرهنگي هنري سايه بان آبي

22-مجمع دانشگاهيان افغانستان

23-مؤسسه علمي فرهنگي افق نوين

24-   فرهنگيان افغانستاني مقيم اصفهان وجمع بسياري از فرهنگيان ساکن شهر هاي تهران،مشهد، قم، شيراز و...

با حضور محمدجواد خاوری

«چهارشنبه آخر» اثر تقی واحدی نقد شد

 محمدحسین فیاض

هجدهمین نشست نقد و بررسی ادبیات افغانستان با حضور «محمدجواد خاوری» داستان نویس و پژوهشگر افغانستانی از سوی «خانه ادبیات افغانستان» و با همکاری مرکز آفرینش های ادبی حوزه هنری در آخرین پنج شنبه ماه ثور برگزارشد. این نشست اختصاص داشت به نقد و بررسی مجموعه داستان "چهارشنبه آخر"  اثر تقی واحدی.

 در آغاز محمد سرور رجایی مسئول نمایندگی خانه ادبیات افغانستان در تهران نویسنده کتاب "چهارشنبه آخر" را چنین معرفی کرد: تقی واحدی متولد 1349 در مزار شریف است. ایشان، داستان نویسی را از سال 1368 شروع کرده و از شمار داستان نویسان اول مهاجران مقیم ایران است که بعد از پیروز ی مجاهدین به افغانستان برگشت. آثار او عبارت اند از: گلدان خالی (1382 نشر عرفان  تهران) گلیم باف (رمان، 1386 کابل) مجموعه افسانه‌های بومی‌«گل قاه قاه» عنوان پایان نامه ی  او در دانشکده ادبیات بلخ  بود که بعد از یورش  طالبان در مزار شریف آسیب جدی دید و واحدی دوباره نویسی اش کرد که سر انجام در سال مولانا در مزار شریف منتشر شد. "چهارشنبه آخر"  (پاییز 1382 نشر خانه ی ادبیات افغانستان، کابل) رجایی ضمن خوش آمد گویی و سخنانی در باره فعالیتهای این خانه در تهران، بخشی از داستان کوتاه "چهارشنبه آخر" را برای حضار به خوانش گرفت واز محمد جواد خاوری نیز برای سخنرانی دعوت کرد.

محمد جواد خاوری، در آغاز سخنانش با تقدیر از خانه ادبیات افغانستان و فعالیتهای فرهنگی و انتشار کتابهای ادبی که "چهارشنبه‌ی آخر" نیز از شمار آنهاست، در باره آثار تقی واحدی که تجربه‌ی بیست ساله در داستان نویسی داردگفت: حاصل این بیست سال نویسندگی، سه کتابی است که از لحاظ حجم، لاغر و این باعث تأسف است. اما با توجه به فضای افغانستان نه تنها واحدی را سرزنش نمی‌کنیم که ستایش هم می‌کنیم.

خاوری، در بخش دیگری از سخنانش در بررسی کلی ادبیات داستانی افغانستان و ویژگی‌های  تقی واحدی اظهار داشت: ادبیات داستانی افغانستان هیچ وقت نتوانست جایگاه شایسته‌اش را به دست آورد. نویسندگان زیادی را با توجه به سیر تاریخ ادبیات می‌بینیم که تک‌ اثرند و داستان نویسی را شوقانه انجام داده‌اند. دلیلش هم وضعیت سیاسی اجتماعی است که بر جامعه ما حاکم بوده‌است. نویسنده حرفه‌ای در افغانستان نداریم که کارش نوشتن  و اتهامش داستان نویسی باشد. اگر باشد هم کم است.از آن میان  می‌توان به نام های اشاره کرد که نامش با داستان نویسی گره خورده؛ آقای زریاب، تقی واحدی و ... باید گفت که با یک گل، بهار نمی‌شود، لذا باید تکانی ایجاد شود. بنابراین، هنوز وضعیت داستانی، اسف‌بار است و دست‌آوردها در این زمینه بسیار اندک .

اما واحدی با این سه کتابی که منتشر کرده ثابت کرده که یک داستان نویس است و دارای یک سری ویژگی هایی که می‌شود از سه اثر او به دست آورد:

1 - ذهن جستجو گر و سوژه یاب:

واحدی، گویا در زندگی به هر حادثه‌ای که در اطرافش رُخ می‌دهد واکنش نشان می‌دهد. معمولاً دیگر نویسندگان یک دغدغه را به تصویر می‌کشند در حالی که او، دغدغه واحدی ندارد. شاید دلیلش این باشد وقتی که همه چیز را می‌بیند (خُرد و ریز ) درباره‌ی آن حرف می‌زند. از این روست که این کتاب از لحاظ موضوع یک دست نیست و از تنوّع معنایی برخوردار است. اما عیب این روش این است که او را در انتخاب سوژه‌هایش سهل انگار ساخته است. عدم وسواس برای یک نویسنده خوب نیست چرا که نویسنده الزاماً باید سخت‌گیر باشد. ما می‌بینیم نویسندگانی را که سوژه تکراری را با پرداخت جدید کار می‌کنند. اما در این کتاب می‌بینیم که با برخی از سوژه‌های نخ‌نما مواجه شده ایم. مثلاً دو داستان اوّل که به موضوع فراق و از دست دادن عزیزان پرداخته است و مناسب بود که نوع پرداخت و ساختار در آن فرق نماید.

2 - ساده نگار:

تقی واحدی داستان نویس ساده‌نگار است. داستانهای او متن روایی بسیار ساده داشته و آغاز و پایانی دارد. این روش معمول، عام پسند و جا افتاده است و این روش بیش از یک قرن بر فضای داستان نویسی حکومت کرده‌است. واحدی خودرا نسبت به خوانندگان متعهد می‌داند و می‌خواهد با مخاطبین ارتباط بر قرار کند. پایان داستان‌ها می‌تواند باز یا بسته باشد. بسته بودن به این معناست که خواننده دیگر منتظر نیست و باز به این معنا که خواننده می‌تواند در ذهن خود آن را ادامه دهد. داستان‌های تقی واحدی از نوع دوم است که خواننده با توجه به سلیقه‌ی خود آن را ادامه می‌دهد. البته کار سختی هم است زیرا زمینه سازی خاص خودش را می‌خواهد. اما داستانها ی واحدی برای خواننده این حس را می‌دهد که بخشی یا چند سطر آن افتاده است و این، می‌تواند یک نقطه ضعف به شمار آید.

دو تا دوستان در این کتاب هنرمندانه تر است. اولی، «فابریکه نساجی گلپوش»  که خبرنگاری با یادداشت‌هایش یک مسیر تاریخی را بیان می‌کند و روال عادی ندارد. پیچ و خمهایی دارد که قابل تأمل است و ما را به گذشته‌ها می‌برد. جنبه ی تمثیلی هم دارد. به یک معنا تاریخچه فابریکه نساجی را بیان می‌کند که از آن، وضعیت سیاسی و اجتماعی کشور را خوب می‌توان فهمید.

داستان دیگر«لتوانیایی بدل» است که در آن  واحدی توانسته است از زاویة یک دید خارج شود به نحوی شخصیت‌هایش را بیان ‌کند و از همین رو به خوبی دو شخصیت، داستان را به پیش می‌برد. این کار، کار خیلی خوبی است. داستان «چهارشنبه ی آخر»هم داستان خوب این کتاب است.

3 - عدم وسواس:

ایشان در انتخاب سوژه وسواس ندارد و در پرداخت داستان هم وسواس ندارد.  مثلاً در داستان‌های ایشان، تعلیق کمتر وجود دارد. حوادث، پیشاپیش اتفاق افتاده است و ما تأثیرات حادثه را در شخصیت داستان‌ها مشاهده می‌کنیم. روانکاوی شخصیت‌ها در ضمن حادثه خودشان را نشان می‌دهد. هیچ جا ایشان اشاره مستقیم به آن حادثه ندارد. به همین خاطر است که داستان، تعلیق هم ندارد.

4 - نثر و زبان بی تکلّف:   

نثر و زبان واحدی بسیار بی تکلَف است. بیست سال فکر کردن این فرصت را به ایشان داده که با حالا و هوای محیط بومی ‌داستانهایش هماهنگ شود. واحدی بیشتر در افغانستان بوده و با لحن و لهجه‌ی شمال کشور خوب آشنایی دارد. لذا نثر زنده، آشنا و کامل را به کار می‌برد. و این نثر در گفت و گوها، صمیمیت بیشتر خود را نشان می‌دهد؛ به خصوص تسلّط ایشان بر لهجه‌ای که در مناطق شمالی افغانستان رایج است و این است که دیالوگ‌ها خوب ظاهر شده است.

5 – فلاشبک‌های اتوماتیک: یکی از خصوصیات دیگر این مجموعه، فلاشبک‌های اتوماتیک وار آنهاست. منظور این است که مثل داستانهای سوررئالیستی در وسط داستان وسوسه می‌شود که به گذشته برگردد. ناگهان می‌بینیم که داستان به گذشته برگشت و دوباره به زمان حال و ادامه‌ی داستان. البته این، در داستانهای سوررئالیستی پذیرفته شده است.

اما ما در این جا داستانهای رئالیستی را می‌خوانیم که یک پارچه به گذشته بر می‌گردد. جالب این است که این کار آگاهانه صورت می‌گیرد که در نوع خود بدعت است. بهتر است که واحدی در این زمینه مقداری تأمل نماید.

ایشان در داستان گاهی نیاز به اطلاع رسانی دارد و اطلاع رسانی هم زمینه می‌خواهد تا خواننده بهتر بتواند داستان را بفهمد. اما در کار واحدی تا حدودی تصّنع دیده می‌شود چون زمینه را خوب ایجاد نمی‌کند.در داستان "لیتوانیایی بدل" زنی به نام «سلطنت» دنبال چای رفته در ضمن چای ریختن چشمش به آلبوم عکس می‌افتد و او عکس‌ها را می‌بیند. طبیعی است که خانم، چای بیاورد نه آلبوم عکس را ببیند.

6 - انتخاب اسمهای عجولانه:

 اسامی‌ هم در داستانها عجولانه انتخاب شده. نویسنده که زحمت زیاد می‌کشد باید اسم خوب برایش انتخاب کند. اسامی‌ داستانهای واحدی، معمولاً یک کلمه‌ای و یا نام یکی از شخصیت های داستان است که این کار به نظرم دُرست نیست.

 خاوری در  بخش پایانی صحبتهای خود در این نشست ادبی، در حضور فرهنگیان و علاقمندان ادبیات افغانستان گفت: داستان «گاو هفتادم» که حالت طنز را دارد و تناسبی هم با کل داستانهای مجموعه را ندارد قابل حذف بود و جا داشت که در این مجموعه نباشد. اما در یک نگاه کلی، تقی واحدی خوب می‌تواند شخصیت‌های زنانه بسازد. شناخت او از شخصیت زن، روحیات و حالات زنها بسیارخوب است، از این روست که زن، نقش به سزای در داستان‌های او ایفا می‌کند.

رمان گلیم باف از بهترین کتابهایی است که در ادبیات افغانستان اتفاق افتاد. استادانه نوشته شده. اما آن طور که باید و شاید معرفی نشد. این رمان، قوت بسیار بالایی دارد. قدرتمندانه ساخته و پرداخته شده. اما در کل، داستانهای کوتاه تقی واحدی - به خصوص این کتاب - نتوانسته آن انتظارات را بر آورده بسازد.

گفتنی است که در این جلسه، سید نادر احمدی، شاعر پیشکسوت مهاجرین که به تازگی از استرالیا برگشته است، نیز حضور داشت. ایشان ضمن ارائه گزارش فعالیت‌های موسسه در دری شاخه استرالیا، دو، سه غزلش را به خوانش گرفته و بر شکوه جلسه افزود.